Alfred Blay. Historia żydowskiego mieszkańca Płocka zapisana w dokumentach drugiej wojny światowej
Alfred (Abram Hersz) Blay urodził się w Płocku w 1876 roku. Był przedstawicielem społeczności, która stanowiła jedną trzecią wszystkich mieszkańców Płocka, a jednocześnie była bardzo zróżnicowana pod względem majątkowym, wykształcenia czy stosunku do polskiej kultury.
Rodzina Alfreda Blaya trudniła się kupiectwem. Być może dlatego syn Natana i Estery ukończył Akademię Handlową w Niemczech. Znał kilka języków obcych. Angażował się w działalność ruchu socjalistycznego. Po powrocie do Płocka prowadził sklep bławatny na ulicy Grodzkiej. Był znany ze swej działalności politycznej i społecznej. Od 1907 roku wchodził w skład Komitetu Naukowego Uniwersytetu dla Wszystkich. Był jednym z założycieli płockiego oddziału Towarzystwa Kultury Polskiej. W czasie pierwszej wojny światowej współorganizował Komitet Niesienia Pomocy Żydom, a od 1916 roku wszedł w skład Rady Gminy Żydowskiej. W II Rzeczpospolitej działał w Radzie Miejskiej z ramienia płockich ugrupowań żydowskich, był ławnikiem miejskim. Działał w Związku Kupców Żydów oraz kierował Żydowskim Towarzystwem Dobroczynności.
Zaraz na początku okupacji hitlerowskiej został jednym z zakładników żydowskich, przetrzymywanych w płockim więzieniu. Wypuszczony z aresztu po zapłaceniu przez Judenrat ogromnej kontrybucji, postanowił opuścić miasto i się ukryć. Z tego właśnie okresu życia Blaya pochodzą fałszywe dokumenty, które pozwoliły mu przetrwać okres drugiej wojny światowej w Podkowie Leśnej pod Warszawą: odpis metryki chrztu, kenkarta, potwierdzenie zameldowania. Wszystkie wystawione na nazwisko Aleksandra Jana Boguszewskiego. Zachował się również list, w którym Alfred Blay relacjonował swoje wojenne losy, skarżąc się na złe warunki życia. Dokumenty przetrwały w doskonałym stanie, są rzadko spotykanym świadectwem wojennej historii polskich Żydów.
Po wojnie Blay powrócił do Płocka. Włączył się w życie polityczne – najpierw jako członek reaktywowanej Polskiej Partii Socjalistycznej, a następnie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Stanął też na czele Komitetu Żydowskiego w Płocku, opiekującego się tymi, którzy przeżyli gehennę drugiej wojny światowej i powrócili do swego rodzinnego miasta po wysiedleniu, dokonanym przez Niemców w lutym 1941 roku oraz obróceniu w gruzy płockiej dzielnicy żydowskiej. Brał czynny udział w pracach Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich. Zadbał o upamiętnienie żydowskich ofiar nazizmu poprzez budowę pomnika na cmentarzu żydowskim w Płocku. Tu też został pochowany w 1958 roku.
Dokumenty Alfreda Blaya można obejrzeć na wystawie „Płockie judaika” ze zbiorów Muzeum Mazowieckiego, eksponowanej w Muzeum Diecezjalnym w Płocku do 15 kwietnia 2026 r.
