6. rocznica otwarcia Muzeum Żydów Mazowieckich

Muzeum Żydów Mazowieckich świętuje szóstą rocznicę swojej działalności! Dokładnie 14 marca 2013 roku odbyło się oficjalne otwarcie!
 
 

Muzeum Żydów Mazowieckich mieści się w budynku dawnej synagogi, tzw. małej, zwanej też „bożnicą”. Małej, ponieważ w Płocku naprzeciwko obecnego pomnika 13 Straconych była również wielka synagoga, zburzona na przełomie 1950 i 1951 r.

Budowa murowanej dwukondygnacyjnej bożnicy w stylu klasycystycznym przy ulicy Kwiatka (wówczas ul. Szeroka) rozpoczęła się w 1822 r. i zakończyła w połowie lat 50. XIX wieku. Tej inicjatywie od początku towarzyszyły trudności: brakowało funduszy na jej ukończenie; kłopoty sprawiało częściowe położenie na dawnej średniowiecznej fosie obronnej miasta; przedsięwzięciu sprzeciwiał się ówczesny biskup płocki - według niego bożnica miała stać zbyt blisko katedry - wkrótce jednak zmienił zdanie. Budynek w późniejszych latach przechodził wiele remontów, np. po częściowym zawaleniu się dachu w 1863 r.

Bożnica ostatecznie powstała, z przeznaczeniem na szkołę, dom modlitwy i siedzibę zarządu gminy żydowskiej. Po wkroczeniu Niemców do Płocka we wrześniu 1939 r. w małej synagodze znalazł lokal Judenrat, czyli żydowska rada wykonująca polecenia władz okupacyjnych. Ten okres dziejów bożnicy zakończył się wraz z ostateczną likwidacją płockiego getta - z jego ponad ośmioma tysiącami mieszkańców - 1 marca 1941 r. To był jednocześnie koniec świata płockich Żydów, istniejącego od początku XIII wieku. Ocalał budynek przy Kwiatka 7, którego właścicielem po zakończeniu drugiej wojny światowej został Komitet Żydowski. Z jego inicjatywy w dawnej bożnicy odbyło się pierwsze zebranie płockich Żydów, wzięły w nim udział 22 osoby. W 1949 r. powstała Spółdzielnia Krawiecko-Dziewiarsko-Pończosznicza im. Gerszona Dua-Bogena. W 1960 r. właścicielem tego miejsca został Skarb Państwa, dwa lata później budynek wpisany został do rejestru zabytków. Przestał być użytkowany w 1992 r.

Na przełomie XX i XXI wieku zmieniał właścicieli. Wojewoda płocki przekazał go gminie Płock. W 1997 r. został odzyskany przez Gminę Wyznaniową Żydowską, która odsprzedała go miastu rok później. Kiedy rada miejska wystawiła budynek na sprzedaż w 2004 roku, zawiązało się Stowarzyszenie Synagoga Płocka. Jego celem stało się zorganizowanie przy ulicy Kwiatka 7 Muzeum Żydów Mazowieckich. W 2006 r. dawna bożnica została przekazana stowarzyszeniu na 10 lat, rok później wydano decyzję o warunkach zabudowy - wtedy można było rozpocząć remont z myślą o lokalizacji muzeum. Ostatecznie dzięki grupie płockich społeczników ze Stowarzyszenia Synagoga Płocka (na ten cel zebrali 1,3 mln zł), dotacji Unii Europejskiej (7,7 mln zł) i porozumieniu mazowieckiego urzędu marszałkowskiego i władz Płocka w sprawie wspólnego corocznego finansowania, od 15 marca 2013 r. można odwiedzać Muzeum Żydów Mazowieckich, działające w strukturach Muzeum Mazowieckiego w Płocku.

Muzeum jest placówką o charakterze kulturalno-oświatowym, której podstawowym zadaniem jest ukazanie historii osadnictwa żydowskiego na ziemiach polskich. Przestrzeń wystawy podzielona jest na trzy główne strefy tematyczne: przedsionek, pomieszczenie Holokaust i salę główną. W przedsionku prezentowana jest historia Żydów na Mazowszu. Przedstawione są najważniejsze informacje i wydarzenia związane z dziejami osadnictwa żydowskiego na ziemiach polskich - od samych jego początków aż po współczesne odrodzenie kultury żydowskiej w Polsce - i dokumenty o charakterze statystycznym.

W sali głównej prezentowane są - w nowoczesnej multimedialnej formie - elementy kultury Żydów w Polsce na przykładzie kuchni, muzyki, świąt i zwyczajów oraz architektury żydowskiej. Część poświęcona Holokaustowi zbudowana jest na bazie książki„Kartki z pożogi” Symchy Gutermana, naocznego świadka zagłady świata płockich Żydów, i archiwalnych fotografii żydowskich mieszkańców Mazowsza. Dopełnieniem artystycznym ekspozycji jest widowisko multimedialne stworzone na bazie wycinanki żydowskiej.

Oprócz części wystawowej, muzeum proponuje atrakcyjny program kulturalno-oświatowy. Składają się na niego koncerty, wieczory literackie, wykłady, małe spektakle teatralne, wystawy czasowe, zajęcia edukacyjne dla dzieci i młodzieży, prezentacje filmów fabularnych i dokumentalnych, pokazy slajdów, degustacje potraw żydowskich, warsztaty plastyczne i taneczne. Wszystkie te propozycje mają poszerzać bogatą działalność wystawienniczą o imprezy, których celem jest przybliżenie kultury żydowskiej, budzenie poczucia wzajemnego porozumienia między Polakami i Żydami, niwelowanie uprzedzeń, negatywnych stereotypów myślowych, przezwyciężanie granic między narodem polskim i żydowskim. Muzeum jest także jedną z placówek, która oprócz roli kulturalno-oświatowej działa na rzecz promocji Mazowsza - w tym Płocka - przyjmując w swoich progach rzesze turystów z Polski i z zagranicy.

Muzeum Żydów Mazowieckich, mówiąc obrazowo, jest jeszcze dorastającym dzieckiem. Mimo to „dziecko” od samych narodzin jest bardzo aktywne. Do tej pory odbyły się tu spotkania m.in. z ministrem Władysławem Bartoszewskim, prof. Szewachem Weissem, naczelnym rabinem Polski Michaelem Schudrichem, Piotrem Pazińskim, dr Eleonorą Bergman i Pawłem Smoleńskim. Miały miejsce występy m.in. Stanisławy Celińskiej, Sławy Przybylskiej, Leny Piękniewskiej, Olgi Mieleszczuk, Andre Ochodlo, również koncerty kameralne muzyki żydowskiej. Publiczność miała okazję zapoznać się z wieloma wystawami, wśród nich „Przybyli, odeszli, są. Żydzi polscy” z Fundacji Shalom. Są prowadzone warsztaty z młodzieżą dotyczące życiorysu i twórczości Janusza Korczaka, regularnie prezentowane są filmy we współpracy ze Stowarzyszeniem Żydowskie Motywy. Ponadto realizowany jest projekt dotyczący nagrywania na wideo osób pochodzenia żydowskiego, które urodziły się i mieszkały w Płocku.  Warto dodać, że muzeum w ciągu 6 lat odwiedziło blsko 70 tys. z całego świata. W tym czasie muzeum zorganizowało 286 imprez kulturalno- oświatowych. Wydane zostały przez Muzeum Mazowieckie w Płocku  pozycje książkowe poświęcone Żydom. „Żydzi płoccy. Album pamięci” , „Żydowski Płock – architektoniczne wizje i realizacje” autorstwa Gabrieli Nowak  oraz ”Żydzi raz jeszcze. Płock. Polska”  oraz „Płoccy wypędzeni. Marzec 68”autorstwa Rafała Kowalskiego.

W 2016 roku Muzeum Żydów Mazowieckich rozpoczęło realizację nowego projektu pt. „Choćby jedno życie, choćby kromka chleba”.To cykl spotkań z Polakami, którzy ratowali Żydów z narażeniem własnego życia. Są wśród prelegentów także i ci, którzy otrzymali medal i dyplom „Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata”. Powstał także film dokumentalny pt”Miejsca mojego dzieciństwa” z udziałem płockiego Żyda - Jakuba Gutermana, opisujący jego wojenną tułaczkę z rodziną.

Muzeum zostało docenione do tej pory kilkoma nagrodami. Wśród nich jest medal „Powstanie w Getcie Warszawskim”. Co roku otrzymują go osoby i podmioty walczące z przejawami ksenofobii, nacjonalizmu i antysemityzmu, propagujące wiedzę o życiu i zagładzie Żydów, opowiadające o wkładzie Żydów w ekonomiczny, naukowy i kulturalny rozwój Polski. Muzeum otrzymało też certyfikat najlepszego produktu turystycznego województwa mazowieckiego 2014. Zwyciężyło również w corocznym plebiscycie „Z Tumskiego Wzgórza” w kategorii „Kultura”, organizowanym przez Tygodnik Płocki.



Powrót